|

Jak rozpoznać pierwsze objawy hipotermii? Kiedy wychłodzenie staje się zagrożeniem życia?

Zimowy spacer, dłuższa wędrówka po lesie, przemoczone ubranie czy silny wiatr – czasem wystarczy kilka niesprzyjających okoliczności, aby organizm zaczął tracić ciepło szybciej, niż jest w stanie je wytwarzać. Wychłodzenie może rozwijać się stopniowo, a jego pierwsze objawy łatwo pomylić ze zwykłym zmęczeniem. Warto wiedzieć, kiedy uczucie zimna staje się sygnałem ostrzegawczym.

Czym jest hipotermia?

Hipotermia to stan, w którym temperatura wewnętrzna organizmu spada poniżej 35°C. Prawidłowo wynosi ona zwykle około 37°C, choć naturalnie nieco się zmienia.

Kiedy ciało nadmiernie się wychładza, zaczyna oszczędzać energię i ograniczać utratę ciepła. Początkowo pojawiają się dreszcze, ale wraz z postępującym wychłodzeniem pogarsza się praca mięśni, mózgu, serca i układu oddechowego.

Co ważne, hipotermia nie występuje wyłącznie podczas silnych mrozów. Może rozwinąć się również przy temperaturach dodatnich, szczególnie gdy jesteśmy przemoczeni, wieje silny wiatr lub przez wiele godzin przebywamy na chłodzie.

Pierwsze objawy wychłodzenia – na co zwrócić uwagę?

Organizm zazwyczaj wysyła sygnały ostrzegawcze, zanim dojdzie do poważnej hipotermii. Najczęściej są to:

  • Dreszcze – mimowolne drżenie mięśni, które pomaga wytwarzać ciepło.
  • Zimne dłonie i stopy – organizm ogranicza przepływ krwi przez obwodowe części ciała, aby chronić najważniejsze narządy.
  • Zmniejszona sprawność palców – trudności z zapinaniem kurtki, wiązaniem butów czy trzymaniem drobnych przedmiotów.
  • Zmęczenie i osłabienie – nawet niewielki wysiłek zaczyna sprawiać trudność.
  • Problemy z koncentracją – wolniejsze reakcje, rozkojarzenie i trudności z podejmowaniem prostych decyzji.

Same zimne dłonie czy dreszcze nie oznaczają jeszcze hipotermii, ale wskazują, że organizm walczy z utratą ciepła. To dobry moment, aby przerwać ekspozycję na zimno.

Kiedy wychłodzenie staje się niebezpieczne?

Hipotermię dzieli się na trzy podstawowe stopnie, zależnie od temperatury wewnętrznej ciała.

Hipotermia łagodna – 32–35°C

Osoba jest zwykle przytomna, odczuwa silne zimno i intensywnie drży. Może mieć trudności z wykonywaniem precyzyjnych ruchów, wolniej reagować i odczuwać narastające zmęczenie.

Na tym etapie szybkie ograniczenie utraty ciepła ma ogromne znaczenie. Nawet łagodna hipotermia wymaga uważnej obserwacji i nie powinna być lekceważona.

Hipotermia umiarkowana – 28–32°C

Wychłodzenie zaczyna poważnie zaburzać pracę organizmu. Mogą pojawić się:

  • niewyraźna, bełkotliwa mowa,
  • dezorientacja i nielogiczne zachowanie,
  • zaburzenia równowagi,
  • narastająca senność,
  • osłabienie lub ustąpienie dreszczy,
  • spowolnienie oddechu i pracy serca.

Szczególnie niepokojące jest ustąpienie dreszczy u osoby, która nadal jest wychłodzona i staje się coraz bardziej senna. Nie oznacza to, że organizm się ogrzał. Przeciwnie – może świadczyć o pogłębianiu się hipotermii.

Hipotermia ciężka – poniżej 28°C

To stan bezpośredniego zagrożenia życia. Osoba może stracić przytomność, a jej oddech i tętno mogą stać się bardzo wolne i trudne do wykrycia.

W skrajnych przypadkach dochodzi do groźnych zaburzeń rytmu serca, a nawet zatrzymania krążenia. Konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna.

Podane zakresy temperatur są orientacyjne. W praktyce stopień zagrożenia ocenia się również na podstawie stanu świadomości, oddychania i innych objawów, ponieważ pomiar temperatury wewnętrznej poza szpitalem bywa trudny.

Czy człowiek może nie zauważyć, że jest wychłodzony?

Tak, i właśnie dlatego hipotermia jest szczególnie podstępna.

Wraz ze spadkiem temperatury ciała pogarsza się zdolność logicznego myślenia i oceny sytuacji. Osoba wychłodzona może twierdzić, że wszystko jest w porządku, mimo że ma problemy z mówieniem, poruszaniem się czy utrzymaniem równowagi.

Zdarza się również, że przestaje właściwie reagować na zimno. Dlatego podczas zimowych wypraw warto obserwować nie tylko siebie, ale również zachowanie pozostałych uczestników.

Co zrobić, gdy zauważymy objawy hipotermii?

Najważniejsze jest zatrzymanie dalszej utraty ciepła i ocena stanu poszkodowanego.

  1. Przenieś osobę w bezpieczne miejsce. Najlepiej do ogrzewanego pomieszczenia lub przynajmniej w miejsce osłonięte od wiatru i opadów.
  2. Usuń mokrą odzież. Jeśli to możliwe, delikatnie zastąp ją suchymi ubraniami.
  3. Ogrzewaj stopniowo. Okryj poszkodowanego kocem, kurtką lub folią termoizolacyjną, izolując go również od zimnego podłoża. Szczególnie ważna jest ochrona tułowia i głowy.
  4. Podaj ciepły napój, jeśli osoba jest w pełni przytomna. Może to być słodka herbata. Nie podawaj niczego doustnie osobie sennej, zdezorientowanej lub mającej trudności z przełykaniem.
  5. Obserwuj stan poszkodowanego. Jeśli pojawia się splątanie, zaburzenie świadomości, niewyraźna mowa lub trudności z oddychaniem, natychmiast dzwoń pod numer 112.

Osobę z podejrzeniem umiarkowanej lub ciężkiej hipotermii należy poruszać bardzo ostrożnie, unikając zbędnego wysiłku i gwałtownych ruchów. Wychłodzone serce jest bardziej podatne na zaburzenia rytmu.

Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny i nie oddycha prawidłowo, trzeba wezwać pomoc oraz rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową zgodnie z instrukcjami dyspozytora.

Czego nie robić podczas wychłodzenia?

Niektóre sposoby szybkiego rozgrzewania mogą przynieść więcej szkody niż pożytku.

Nie należy wkładać silnie wychłodzonej osoby do gorącej kąpieli, intensywnie rozcierać jej rąk i nóg ani przykładać bardzo gorących przedmiotów bezpośrednio do skóry.

Nie wolno także podawać alkoholu. Choć może wywoływać chwilowe uczucie ciepła, sprzyja utracie energii cieplnej i utrudnia właściwą ocenę sytuacji.

Kto jest szczególnie narażony na hipotermię?

Wychłodzenie może dotknąć każdego, jednak niektóre osoby są bardziej podatne na jego skutki. Dotyczy to przede wszystkim małych dzieci, seniorów, osób wyczerpanych, niedożywionych lub mających problemy zdrowotne wpływające na regulację temperatury ciała.

Podwyższone ryzyko występuje również u turystów, wędkarzy, osób pracujących na zewnątrz oraz wszystkich, którzy długo przebywają w mokrej odzieży.

Nie trzeba przy tym wybierać się w góry. Hipotermia może pojawić się podczas zwykłego spaceru, oczekiwania na pomoc po awarii samochodu czy przebywania w niedostatecznie ogrzewanym pomieszczeniu.

Jak zapobiegać wychłodzeniu?

Najskuteczniejsza ochrona polega na odpowiednim ubiorze i reagowaniu na pierwsze oznaki zimna.

W chłodne dni warto ubierać się warstwowo, chronić głowę, dłonie i stopy oraz wybierać odzież zabezpieczającą przed wiatrem i wilgocią. Podczas aktywności fizycznej trzeba również uważać na nadmierne pocenie się – mokra odzież znacznie przyspiesza utratę ciepła.

Podczas dłuższych wypraw dobrze mieć zapasową suchą warstwę ubrania, termos z ciepłym napojem oraz możliwość szybkiego schronienia się przed niekorzystną pogodą.

Czy hipotermia może wystąpić jesienią lub wiosną?

Zdecydowanie tak. Temperatura powietrza nie musi spadać poniżej zera, aby doszło do niebezpiecznego wychłodzenia.

Przykładowo człowiek przebywający przez kilka godzin w deszczu przy temperaturze 5–10°C może stracić dużo ciepła, szczególnie gdy jest zmęczony, głodny lub ma na sobie przemoczone ubranie.

Jeszcze większe zagrożenie stanowi zanurzenie w zimnej wodzie, która odbiera ciepło znacznie szybciej niż powietrze.

Kiedy koniecznie wezwać pomoc?

Nie należy czekać na pomiar temperatury ciała, jeśli zachowanie poszkodowanego wskazuje na poważne wychłodzenie.

Natychmiast dzwoń pod numer 112, jeżeli osoba jest zdezorientowana, mówi niewyraźnie, nie potrafi samodzielnie się poruszać, staje się trudna do wybudzenia, traci przytomność lub oddycha nieprawidłowo.

Podejrzenie hipotermii samo w sobie wymaga pilnej oceny, zwłaszcza gdy objawy nie ustępują po przeniesieniu do ciepłego miejsca.

Zimno to nie tylko dyskomfort

Hipotermia często rozwija się powoli i początkowo przypomina zwykłe przemarznięcie. Dreszcze, niezgrabne ruchy czy narastające zmęczenie mogą jednak zwiastować poważniejsze problemy.

Najważniejsze jest, aby nie ignorować pierwszych sygnałów i nie czekać, aż osoba wychłodzona sama poprosi o pomoc. W przypadku hipotermii szybka reakcja może uratować życie.