Witamina D – skąd ją czerpać, kiedy suplementować i z czym najlepiej ją przyjmować?

Witamina D jest jednym z tych składników, o których przypominamy sobie najczęściej jesienią i zimą. Gdy dni stają się krótsze, a słońca jest coraz mniej, częściej sięgamy po suplementy. Czy jednak każdy powinien przyjmować witaminę D? Czy wystarczy odpowiednia dieta i spacery na świeżym powietrzu? I czy lepiej wybierać samą witaminę D3, czy popularne połączenie D3 z K2?

Dlaczego witamina D jest tak ważna?

Witamina D pomaga organizmowi przyswajać wapń i fosfor, dlatego odgrywa istotną rolę w utrzymaniu zdrowych kości i zębów. Jest również potrzebna do prawidłowego funkcjonowania mięśni oraz układu odpornościowego.

Jej długotrwały niedobór może prowadzić do osłabienia kości, a w poważniejszych przypadkach do osteomalacji u dorosłych i krzywicy u dzieci.

Choć witaminie D przypisuje się również wpływ na nastrój, kondycję serca czy zapobieganie wielu chorobom, nie wszystkie te korzyści zostały jednoznacznie potwierdzone. Nie należy więc traktować jej jako uniwersalnego środka na poprawę zdrowia.

Skąd organizm bierze witaminę D?

Najważniejszym naturalnym źródłem witaminy D jest słońce. Pod wpływem promieniowania UVB nasza skóra wytwarza witaminę D3. Proces ten zależy jednak od pory roku, szerokości geograficznej, wieku, pigmentacji skóry i czasu przebywania na zewnątrz.

W Polsce od października do marca synteza skórna jest zwykle niewystarczająca. Nawet długie spacery w słoneczny, zimowy dzień nie gwarantują odpowiedniej produkcji witaminy D.

Pewne ilości dostarczamy również z pożywieniem. Znajdziemy ją przede wszystkim w tłustych rybach morskich, takich jak łosoś, śledź, makrela i sardynki, a także w żółtkach jaj, niektórych grzybach poddanych działaniu promieniowania UV oraz produktach wzbogacanych w witaminę D.

Problem polega na tym, że sama dieta zazwyczaj nie wystarcza do pokrycia zapotrzebowania.

Kiedy warto suplementować witaminę D?

W polskich warunkach suplementacja jest szczególnie uzasadniona od października do marca. Osoby, które spędzają większość dnia w pomieszczeniach, mogą jej potrzebować również latem.

Według polskich zaleceń profilaktycznych dla zdrowych osób typowe dawki wynoszą:

WiekDzienna dawka witaminy D3
Dorośli 19–65 lat1000–2000 j.m.
Seniorzy 65–75 lat1000–2000 j.m. przez cały rok
Osoby powyżej 75 lat2000–4000 j.m. przez cały rok

Dawki dla dorosłych do 65. roku życia dotyczą sytuacji, gdy ekspozycja na słońce jest niewystarczająca. Dawkowanie powinno uwzględniać również masę ciała, dietę i stan zdrowia. Dzieci oraz kobiety w ciąży mają odrębne zalecenia.

Jak prawidłowo przyjmować witaminę D?

Witamina D rozpuszcza się w tłuszczach, dlatego najlepiej przyjmować ją podczas posiłku zawierającego choćby niewielką ilość tłuszczu. Może to być śniadanie z jajkiem, kanapka z awokado, jogurt czy obiad z dodatkiem oliwy.

Nie trzeba przyjmować jej na czczo ani o konkretnej godzinie. Najważniejsza jest regularność.

W suplementach najczęściej spotykamy dwie formy: D2 i D3. Witamina D3 (cholekalcyferol) jest zwykle preferowana, ponieważ skutecznie podnosi i utrzymuje jej stężenie we krwi. Dostępna jest w kapsułkach, tabletkach i kroplach.

Sama witamina D3 czy lepiej D3 z K2?

To jedno z najczęstszych pytań dotyczących suplementacji. Wiele preparatów łączy witaminę D3 z witaminą K2, reklamując takie połączenie jako szczególnie korzystne dla kości i naczyń krwionośnych.

Witamina K rzeczywiście uczestniczy w procesach związanych z prawidłowym krzepnięciem krwi i metabolizmem kości. Nie oznacza to jednak, że każda osoba przyjmująca witaminę D3 musi dodatkowo suplementować K2.

Nie ma wystarczających dowodów, aby zalecać rutynowe łączenie D3 z K2 wszystkim zdrowym osobom. Sama witamina D3 jest odpowiednim wyborem w profilaktyce jej niedoboru.

Podobnie wygląda sytuacja z innymi składnikami:

  • Magnez uczestniczy w przemianach witaminy D, ale nie trzeba przyjmować go dodatkowo, jeśli nie występuje jego niedobór.
  • Wapń jest ważny dla kości, jednak najlepiej dostarczać go z dietą. Suplementacja jest uzasadniona przede wszystkim wtedy, gdy podaż jest niewystarczająca lub istnieją określone wskazania medyczne.
  • Witamina K2 może być stosowana w określonych sytuacjach, ale nie jest obowiązkowym dodatkiem do D3. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, takie jak warfaryna, powinny szczególnie uważać na suplementy zawierające witaminę K.

Nie ma więc potrzeby kupowania wieloskładnikowego preparatu tylko dlatego, że zawiera więcej witamin.

Czy przed suplementacją trzeba zrobić badanie?

Stężenie witaminy D można sprawdzić za pomocą badania krwi oznaczanego jako 25(OH)D.

Nie każdy zdrowy dorosły musi wykonywać takie badanie przed rozpoczęciem standardowej suplementacji profilaktycznej. Jest ono natomiast szczególnie przydatne u osób z podejrzeniem niedoboru, osteoporozą, zaburzeniami wchłaniania lub chorobami wpływającymi na metabolizm witaminy D.

W przypadku stwierdzonego niedoboru dawka lecznicza może być inna niż profilaktyczna i powinna zostać dobrana indywidualnie.

Czy witaminę D można przedawkować?

Tak. W przeciwieństwie do wielu witamin rozpuszczalnych w wodzie, witamina D może gromadzić się w organizmie. Jej nadmiar, zwykle spowodowany przyjmowaniem zbyt dużych dawek suplementów, może prowadzić do nadmiernego stężenia wapnia we krwi, nudności, osłabienia, a nawet uszkodzenia nerek.

Dla większości zdrowych dorosłych górny tolerowany poziom całkowitego dziennego spożycia wynosi 4000 j.m. Nie jest to jednak dawka, którą każdy powinien przyjmować. Wyższe dawki bywają stosowane w określonych sytuacjach pod kontrolą lekarza.

Czy warto przyjmować witaminę D przez cały rok?

Wiele zależy od stylu życia. Osoba, która latem regularnie przebywa na świeżym powietrzu, może w tym okresie nie potrzebować dodatkowej suplementacji. Natomiast ktoś, kto pracuje w zamkniętym pomieszczeniu, unika słońca lub ma zwiększone ryzyko niedoboru, może potrzebować witaminy D przez cały rok.

Warto przy tym pamiętać, że suplementacja nie zastępuje zdrowej diety, ruchu ani przebywania na świeżym powietrzu. Nie należy też celowo doprowadzać do oparzeń słonecznych, aby zwiększyć produkcję witaminy D.

Najważniejsza jest rozsądna suplementacja, a nie jak największa dawka. W przypadku zdrowej osoby dorosłej często wystarcza sam preparat D3, dobrany do wieku, sposobu życia i indywidualnych potrzeb.